10 november 2019

 

Lezing:Lucas 17 ; 11-19
Voorganger: ds. Dick van der Vaart

Gemeente van Christus,

Tien mannen worden door Jezus genezen van een huidziekte. Hij stuurt ze  naar de tempel om zich door de priesters officiëel gezond te laten verklaren. Dat was noodzakelijk voor ze naar huis konden terugkeren want mensen met een besmettelijke huidziekte mochten niet in de dorpen en steden komen om te voorkomen dat ze anderen zouden besmetten. Ze woonden bij elkaar in afzondering en isolement. Een zieke die genezen was moest zich eerst officiëel gezond laten verklaren anders kwam hij of zij een stad of dorp niet in.

De tien mannen laten zich gezond verklaren en gaan dan dolblij naar huis. Eindelijk verlost uit hun isolement ! Negen van hen denken geen seconde meer aan Jezus. Slechte één van hen gaat terug naar Jezus om Hem te bedanken. Die ene man is een Samaritaan. Samaritanen waren voor Joden wat Palestijnen vandaag de dag voor hen zijn : vijanden op wie ze neerkijken. Uitgerekend de Samaritaan bedankt Jezus.

Het verhaal wil ons twee dingen leren:

  1. Stop met vooroordelen. Stop met vijanddenken.
  2. Het is belangrijk om dankbaar te zijn.

Vanmorgen ga ik alleen in op het belang van dankbaarheid.

Het woord “dankbaarheid “roept bij mij altijd weerstand op. Het heeft zo’n moralistische bijklank. “ Eet je boterham op ! Je moet dankbaar zijn want een heleboel kindertjes in de derde wereld hebben helemaal niets te eten ! “  Of :  “ Wie het kleine niet eert is het grote niet weert. “ 

Ik heb een grote hekel aan moralisme. Wat is moralisme ? De Dikke van Dale omschrijft het als volgt :

“ Het beoordelen van elk gebeuren en alle motieven uit het oogpunt van goed en kwaad. En ook: levensbeschouwing die opgaat in moraal.”

Helaas lijkt het er soms op dat de christelijke levensbeschouwing opgaat in moraal : dat het steeds gaat om goed en kwaad, dat het er om gaat een goed mens te worden. Maar dat is een groot misverstand.

Wanneer dankbaarheid “goed “ is en ondankbaarheid “kwaad “ dan moet je dankbaar zijn. Maar Jezus was totaal niet moralistisch. Hij was niet zo bezig met goed en kwaad. Hij  zei nooit : “ Jullie moeten dit of dat doen of je mag dit of dat niet doen, anders ben je geen goed mens. “ Zo was Jezus juist niet ! Jezus hield van mensen zoals ze waren. Hij liet ze in hun waarde. Hij gaf ze de ruimte zichzelf te zijn.

Wel riep Hij de mensen op tot een bepaalde levenshoudingen b.v. “Heb elkaar lief ! “  Maar dit “Heb elkaar lief klonk als een uitnodigende uitroep: “ Wil je gelukkig worden? Heb elkaar dan lief! “

“Wil je niet ongelukkig worden ?  Lieg , steel dan niet ! “

Jezus sprak nooit op moralistische toon met een opgeheven vingertje. Zo zegt hij ook niet op moralistische toon met opgeheven vinger : “ Je moet dankbaar zijn ! “  maar met een lachend gezicht zegt Hij : “ Wil je gelukkig worden ? Leer dan dankbaar te zijn ! “ Dankbaarheid is de weg naar geluk. Dankbaarheid is levenskunst. Je wordt er vrolijk van !

Wat is dankbaarheid ? Het is de reactie op het ontvangen van een geschenk. Het is het gevoel dat in je opwelt wanneer de vanzelfsprekendheid van het alledaagse doorbroken wordt. We zijn er aan gewend te leven. We zijn er zo aan gewend te leven dat we het leven dikwijls niet meer als een geschenk ervaren. Maar als ons dan plotseling iets overkomt, een ziekte of een ongeluk, en we even oog in oog met de dood komen te staan, dan wordt die vanzelfsprekendheid van het leven plotseling doorbroken en wanneer we dan overleven dan welt er in ons grote dankbaarheid op voor het geschenk van het leven. Een dankbaarheid die ons intens gelukkig maakt. Iedere dag, iedere morgen beleven we dan als de eerste scheppingsdag. Dit wordt  mooi beschreven in gezang 216:

 “Dit is een morgen als ooit de eerste, zingende vogels geven hem door. Dank voor het zingen, dank voor de morgen beide ontspringen nieuw aan het woord.

Dauw op de aarde zonlicht van boven, vochtige gaarde, geurig als toen. Dank voor gewassen, grassen en bomen, al wie hier wandelt, ziet: het is goed.

Dag van mijn leven, licht voor mijn ogen, licht dat ooit speelde waar Eden lag. Dank elke morgen Gods nieuwe schepping, dank opgetogen Gods nieuwe dag. “

Nu is het niet alleen een confrontatie met de dood die de vanzelfsprekendheid van het leven doorbreekt. Ook kleinere gebeurtenissen kunnen dit.

Wanneer je ’s morgens opstaat en je gaat douchen en tandenpoetsen dan vindt je het vanzelfsprekend dat er water uit de kraan komt. Maar wie net drie weken in Gambia geweest is en heeft gezien hoe kostbaar water daar is die voelt dankbaarheid in zich opwellen wanneer hij of zij na thuiskomst voor het eerst de kraan opendraait: “Water! Kristal helder, koel sprankelend , schoon water. Een wonder!  Een geschenk !

Hetzelfde geldt voor elektriciteit. Wie op vacantie geweest is in een land met stroomstoringen die uren kunnen duren of in een gebied geweest is waar helemaal geen elektriciteit is en thuiskomt en dan het lichtknopje indrukt en floep ! het licht gaat aan, wordt ook vervuld met een gevoel van dankbaarheid.

En wie werd niet vervuld met dankbaarheid toen vorig jaar na die extreem hete weken waarin de zon voortdurend scheen, het weer begon te regenen ? Mensen die gewoonlijk mopperden op regen zeiden nu : “ Heerlijk regen ! “

Dankbaarheid maakt gelukkig. Dankbaarheid is de weg naar geluk. En het goede nieuws is: dankbaarheid kun je leren.

 We gaan straks luisteren naar een lied van Marco Borsato. Hij meent dat dankbaarheid een manier van kijken is. Een manier van kijken naar het leven. En hij nodigt ons uit om ons bewust te worden van de manier waarop wij naar het leven kijken:

 “ Hoe val je in slaap ? Hoe begin je, je dag. Open je je ogen met een traan of met een lach ? En kijk je om je heen, zie je dan de zon of zoek je achter alles naar de schaduw op de grond ? “

We kunnen op twee manieren naar de werkelijkheid kijken : optimistisch of pessimistisch. Je kunt naar de nachtelijke sterrenhemel omhoog kijken en zeggen : “ Wat is het donker daarboven ! “ Je focust je dan op het donker rond de sterren. Je kunt ook omhoogkijken en zeggen: “ De hemel staat vol lichtjes. Wat is licht daarboven ! “ Dezelfde sterrenhemel maar een totaal verschillende manier van kijken. Wie het donker ziet zal somber worden. Wie de lichtjes ziet zal blij en dankbaar zijn.

“ Hoe mooi kan het leven zijn. Het is maar hoe je kijkt ! “ zingt Marco Borsato straks.

Het is natuurlijk zo dat de ene mens neigt naar optimisme en de andere mens naar pessimisme. En de ene mens neigt naar dankbaarheid terwijl de andere mens zich snel tekort gedaan voelt. Maar zoals ik zonet al zei: Dankbaarheid kun je leren. Marco Borsato zegt dat je dankbaarheid kunt leren door anders te gaan kijken.

Of Marco zich dit realiseert weet ik niet maar Jezus leerde hetzelfde: “ Maak je geen zorgen voor de dag van morgen. Iedere dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad. Let op de vogels in de hemel. Ze zaaien niet en maaien niet en toch voedt de hemelse Vader ze. Let op de leliën zelfs koning Salomo was niet met groter heerlijkheid bekleed !”

 

 “Maak je niet zoveel zorgen ! “ zegt Jezus. “ Zoals de vogels en de bloemen het leven ontvangen als een geschenk uit Gods hand. Zo kunnen jullie het leven ook leren ontvangen als een geschenk uit Gods hand. Het zonlicht, het water, het koren op het veld, de druiven in de wijngaard, de melk , de honing, de liefde , jullie ontvangen het allemaal als een geschenk uit Gods hand.

Hoe kunnen we anders leren kijken ? De wijze waarop we kijken is een gewoonte. En gewoontes kun je aanleren en afleren. Wanneer het je gewoonte is om te kijken naar de schaduw achter iets dat in de zon staat, kun je jezelf aanleren om je blik te verplaatsen naar de plek war het zonlicht valt. Wanneer je naar de nachtelijke hemel omhoogkijkt en gewoon bent om naar het donker te kijken, dan kun je er een gewoonte van maken om naar de lichtjes te kijken.

Wanneer je gewoon bent om je te focussen op de irritante eigenschappen van iemand ,dan kun je je zelf aanleren om te focussen op zijn of haar positieve eigenschappen.

Wanneer je ’s avonds naar het journaal kijkt en beelden ziet van een oorlog dan kun je je focussen op de haat van de mensen maar je kunt je ook focussen op de  Rode Kruis werkers die met gevaar voor eigen leven gewonden uit de vuurlinie slepen.

Marco Borsato zingt :

“ Hoe mooi kan het leven zijn. Het is maar hoe je kijkt. Het is maar wat je droomt. Hoe mooi is jouw werkelijkheid. Je bent net zo rijk. Zo rijk als je je voelt. “

In mijn verbeelding zie ik hoe Jezus glimlacht , knikt en mee wiegt en zegt bij zichzelf : “ Zo zie ik het ook ! “

Amen

 

| in Preek van de week.