10 maart 2019

 

lezing: Lucas 4 : 1 – 13

voorganger: ds. Bert Pleijsant

Kiezen                                                                  

De Amerikaanse, zwarte, Rosa Parks weigerde op 1 december1955 in Montgomery haar plek in de bus af te staan aan een blanke man. Daar waren toen de zwarten – zoals ze werden genoemd – verplicht om hun plaats af te staan aan blanken, als die daarom vroegen. Rosa weigerde. Ze had de hele dag gewerkt, was moe en blij dat ze eindelijk even kon zitten. Ze bleef zitten waar ze zat. Ze vond dat ze net zoveel rechten had om te zitten als een blanke. Maar voor de wet lag dat anders. Ze werd gearresteerd en veroordeeld tot een boete van tien dollar, plus de proceskosten. Haar arrestatie en veroordeling veroorzaakten veel protest. Er volgde een boycotactie: geen zwarte ging meer met de bus. De actievoerders o.l.v. ds. Martin Luther Kinghielden het 382 dagen vol. Uiteindelijk werd de rassenscheiding in de bussen afgeschaft.Kiezen – hoe moeilijk ook – kan heel wat teweeg brengen!

En je moet geregeld kiezen in je leven, knopen doorhakken! Dat doe je niet zomaar, je moet wikken en wegen, want het komt er vaak op aan. Maar soms heb je geen tijd om na te denken, dan heb je gewoon niets te kiezen en word je voor een voldongen feit geplaatst.

Zoals Mark, die niet graag thuis is, maar liever bij zijn vriend, daar vindt hij het veel gezelliger. Daar heb­ben ze tenminste geen vader die hele dagen ziek thuis zit. De vader van Mark heeft n.l. vier jaar geleden een beroerte gehad. Hij loopt slecht en praat moeizaam. Mark schaamt zich vaak voor zijn gebrabbel. Ook is zijn vader snel geïrriteerd of sacherijnig. Sinds hij ziek is kan hij niet meer werken. De eerste twee jaar gingen nog wel, maar nu merk je het echt dat ze weinig geld heb­ben. Versleten meubels, goedkope kleren en geen auto meer. Waardeloos. Het is natuurlijk erg voor zijn vader, maar hij, Mark, heeft hier ook niet voor gekozen! Soms heeft hij zin het uit te schreeuwen van woede en verdriet. Begrijpelijk, maar in zo’n geval is het niet anders. Je hebt geen keus!

En soms gaat het anders, dan word je voor keuzes geplaatst waar je de tijd voor moet nemen om je op te bezinnen. Bijvoorbeeld:

Je bent bijna afgestudeerd, en gaat op zoek naar je eerste betaalde baan.

Of twee mensen hebben al een tijd een relatie en overwegen samen of ze willen gaan samenwonen of trouwen.

Of je gezondheid gaat achteruit en daarom moet je er over nadenken of het niet beter is te verhuizen naar een plek waar je meer zorg kunt krijgen.

Het kan ook zijn dat je plotseling geconfronteerd wordt met heftige veranderingen vlak om je heen, en die je flink door elkaar schudden, je tot keuzes dwingen, maar waarop je je wel moet bezinnen. Bijvoorbeeld: je wordt plotseling ontslagen. Wat nu?

Iemand uit je naaste omgeving wordt ernstig ziek of sterft. Hoe moet je daar mee omgaan? Of je partner blijkt verliefd op een ander. Hoe moet dat verder?

Op dergelijke momenten sta je op een kruispunt in je leven. Dan is het goed dat je de tijd neemt om je te bezinnen en tot jezelf te komen. Dat is niet gemakkelijk, het vraagt het nodige van je. Een eenzaam avontuur, waar jezelf uit moet zien te komen, zodat je uiteindelijk een goede keuze kunt maken. En dan maar afwachten of het op den duur ook de juiste keuze blijkt te zijn geweest die je indertijd hebt gemaakt.

Zo’n periode van bezinning is als het gaan door de woestijn. Een onveilig gebied, er zijn weinig plekken waar je bescherming kunt vinden tegen hitte, wilde dieren of struikrovers. Een gebied, waarin je moet zien te overleven. Je kunt niet terugvallen op hulpmiddelen, zoals wij die vandaag kennen: je hebt er geen bereik met je mobieltje, laat staan dat je die ergens kunt opladen, en je kunt niets vers en koel houden in een koelkast. Je kunt er gemakkelijk verdwalen, en dan wordt het wel heel moeilijk kiezen hoe je verder moet of kunt. En nogmaals: maak je altijd de goede keus? Alles lijkt wel dood te lopen. 

De woestijn – Jezus komt daar ook terecht enstaat op een kruispunt in zijn leven. Hij is gedoopt door Johannes en voelt aan alle kanten, dat Hij keuzes moet maken en dat daardoor zijn leven radicaal zal veranderen. ‘Vervuld van de Heilige Geest’ , zo staat er, trekt Hij na zijn doop de woestijn in. Ook al ben je gedoopt, ook al staat God voor je gevoel aan jouw kant – dan ben je echt niet verzekerd van een probleemloos leven, waarin alles voor je is uitgestippeld. In de woestijn moet ook Jezus kiezen, uit twee wegen: Hij wordt geleid door de Geest, en Hij wordt door de duivel op de proef gesteld.

Dat klinkt wat zwaar, de duivel, die hebben we toch al lang gehad? Bestaat die nog? Maar wat Jezus overkomt tijdens die veertig dagen in de woestijn, is toch ook voor ons heel herkenbaar. Misschien doe je aan sport, zoals schaatsen, wielrennen of hardlopen. Dan heb je vaak te maken met lange afstanden en je traint voor wedstrijden. Komen er dan geen gedachten bij je op, die soms worden ingefluisterd door een engeltje op je ene schouder, en soms door een duiveltje op je andere schouder? De ene zegt Hou vol! en de ander zegt Ach joh, geef toch op!En ook al ben je geen sporter, dan kom je het wel tegen in andere omstandigheden. Want wanneer je alleen bent en teruggeworpen op jezelf, word je onherroepelijk geconfronteerd met de hoogten en diepten in jezelf: met dat engeltje en dat duiveltje, je innerlijke krachten én je onzekerheden, angsten en verleidingen.

Kiezen – dat doe je uiteindelijk zelf tussen alle verleidingen die op je afkomen. ‘Ik kies bewust’ staat op sommige verpakkingen van levens­middelen. Je hebt zelf de keuze of je gezond eet of niet. Daar ben je zelf verantwoordelijk voor. Zo weet je ook dat iets slecht voor je is, en toch doe je het: roken, te veel snoe­pen, te laat naar bed gaan, te wei­nig bewegen. En je weet dat dat fatale gevolgen kan hebben. Waarom doe je het dan toch?Zeg het maar…

Misschien een goeie tip! Hang in je kamer een tegeltje op met de spreuk: Kies voor het leven! Wat houdt dat concreet in? Nou, bijvoorbeeld door de Tien Woorden serieus te nemen. Dat zijn de regels, de Woorden, die God heeft gegeven aan het volk Israël om op weg door de woestijn het leven mogelijk te maken voor iedereen. En dat geldt nog steeds, ook voor ons. Het gaat in die regels om waken over je vrij­heid en over de vrijheid van anderen; je plaats weten ten opzichte van God; niet overal God bij halen; waken voor de noodzakelijke rust en de ruimte bewaren om tot jezelf te komen; de ervaringen van anderen serieus nemen. Elkaar niet naar het leven staan, niet ontrouw zijn aan elkaar, niet stelen, niet liegen en bedriegen en niet altijd uit zijn op meer en groter, want heus: genoeg is genoeg. Begin daar maar mee, daar heb je je handen al vol aan. En het zijn geen onmogelijke dingen die van je worden gevraagd. Ze maken het leven juist rijker. Jij wordt er een beter mens van, en anderen worden er beter van. De wereld wordt er beter van. Zie het als een uitdaging!

Kies voor het leven, dat betekent ook: kies tegen de dood, de doodsheid. De dood? Daar houd je je misschien niet mee bezig, maar je komt hem tegen in veel dingen, zoals:

– in de verstarring die het leven altijd weer bedreigt: alles is doods en dor en alle leven is eruit, lijkt het wel. Dat geldt voor mensen, maar ook voor heel veel instituten, en zeker ook voor de kerk.

– de dood zit ook in de sleur, waarmee de dingen zich voort­slepen van dag tot dag. Nooit meer een op­leving, nergens een nieuwe weg. Gebaande paden en altijd weer hetzelfde stramien.

– en de dood kom je tegen in de onbewogenheid, de gelatenheid, waarmee je op dingen reageert. Je kijkt nergens meer van op. Zo gaat het nu eenmaal in deze wereld. Geen drang meer om te veranderen, geen puf meer om te breken met wat anders zou moeten en anders zou kunnen. Rosa Parks dacht daar anders over.

– en tenslotte zie je de dood in de haat. Johannes zegt: wie niet liefheeft blijft in de dood, maar wie liefheeft gaat over van de dood in het leven. Hoe dodelijk haat kan zijn zien we dagelijks om ons heen. Kies voor het leven betekent dus ook: hou op met haten! Doorbreek de vijandschap!

Dat zijn de dingen waar Jezus voor stond. Hij doorbrak de verstarring van een manier van geloven, dat tot een doods stelsel van regels en rituelen was geworden. Hij liet zien wat de Geest was van de leefregels die God had gegeven, dat die er zijn om mensen te laten leven en opleven. Hij was één en al bewogenheid als Hij mensen in hun ellende zag. Hij trok zich hun lot aan en liet het lijden tot zich doordringen, nam het op zich om er tegen in te gaan.

Hij legde zich niet neer bij alles wat het le­ven bedreigt en vernietigt. Hij schiep weer ruimte om nieuwe wegen in te slaan. Hij had lief, doorbrak op een ontwapenende manier grenzen en sloeg bruggen tussen mensen. Mensen die niet meetelden in de samenleving haalde hij er weer bij. Ze kregen weer deel aan het leven!

Maar Jezus had wel de tijd nodig om zich daarop te bezinnen, in de woestijn, veertig dagen lang. Hij koos er voor om niet als een hoog verheven machthebber of als een wonderdoener en tovenaar zijn weg verder te gaan, hopend op het applaus van zijn bewonderaars, maar Hij koos er voor om te laten zien hoe je voor het leven kiest, door zelf zijn leven te geven. Maar Hij deed het uit liefde, om met ons de weg door het leven te gaan, tot het eind, zodat de dood en de doodsheid niet het laatste woord zouden hebben.

Zo worden wij geroepen om te gaan, om in vertrouwen onze weg te vinden. Dat vraagt om keuzes, dat vraagt om bezinning. De tijd van de veertig dagen voor Pasen, die deze week is begonnen, is een uitnodiging om ons te bezinnen.

Deze periode is één grote uitnodiging om bewust te leven, stil te staan bij de waarde van het leven, en welke keuzes je daarin maakt. Kies daarom – net als Jezus – voor het leven. Dan gaat de wereld er echt anders uitzien, en dat werkt door, stapje voor stapje, tot in de verre toekomst. Keer je om, trek weg uit de verstarring, uit de sleur, uit de onbewo­genheid, uit de noodlottigheid, uit de haat – en leef! Laat leven! Dan wordt het Pasen!

 

 

| in Preek van de week.