1 september 2019

 

Schriftlezing: Lucas 14 ; 7 – 14

Voorganger: Ds. Dick van der Vaart

Gemeente van Christus,

Op een Sabbat wordt Jezus uitgenodigd voor een maaltijd bij een voorname Farizeeër. En zoals u wel zult weten: In Jezus’ tijd zaten de mensen niet aan tafel maar ze lagen aan tafel ( dat geldt natuurlijk alleen voor de rijke mensen, de armen hadden niet eens een tafel. ) De mensen lagen aan tafel. De gastheer lag aan het hoofd. En hoe voornamer de gasten waren hoe dichter ze bij de gastheer lagen.

 Jezus was een scherpe waarnemer. Wanneer hij de eetzaal binnenkomt dan ziet hij hoe de gasten proberen om een plekje te krijgen zo dicht mogelijk bij de gastheer.

Jezus had lef. Hij was slechts  gast maar hij durft de andere gasten die vechten om een voorname plek openlijk op hun gedrag te wijzen.

Hij vertelt hun een verhaal waarin iemand die uitgenodigd wordt voor een bruiloft een plaats helemaal voorin kiest maar dan door de gastheer gevraagd wordt om plaats te maken voor een voornamere gast. De andere plaatsen zijn dan al helemaal in beslag genomen en zo belandt de man helemaal achter aan de tafel en schaamt zich dood.

Jezus zegt: “  Wanneer u een eetzaal binnenkomt, kies dan een plaats achterin en dan kan de gastheer u uitnodigen om naar voren te komen. Dat zal heel eervol voor u zijn. “

En Jezus vat zijn verhaal samen met de woorden: “ Want wie zichzelf verhoogd zal vernederd worden en wie zichzelf zal vernederen zal verhoogd worden. “

Deze uitspraak van Jezus heeft een diepte die voor ons als niet-joden niet meteen zichtbaar is. De diepte gaat in de Nederlandse vertaling verloren en de woorden “  wie zichzelf zal vernederen “  roepen bij ons de gedachte op dat we onszelf zouden moeten verachten.

Dat heeft Jezus echter niet bedoeld. 

Het woord dat wordt vertaalt met “ vernederen “ verwijst naar een woord uit het O.T. dat wordt vertaald met “ buigen “. En in de eerste plaats wordt het dan gebruikt voor mensen die gedwongen worden te buigen : “ de gebogenen “ . Dit zijn de armen, de mensen die worden onderdrukt en uitgebuit. Het zijn mensen zonder macht die daarom hun hoop verwachten van de God van Israël. Hij heeft het volk al eens uit de slavernij in Egypte bevrijd. Het geloof en de hoop dat Hij ook hen zal bevrijden houdt de gebogene op de been.

Maar de naam “ gebogene “wijst ook op een bepaalde geesteshouding.  Het is een geesteshouding die totaal anders is dan de geesteshouding van de mensen die hen onderdrukken.

Onderdrukkers zijn hooghartig. Ze vinden zichzelf heel belangrijk. Ze vinden zichzelf heel gewichtig . Ze vinden dat ze van groot gewicht zijn. Ze lopen daarom niet , ze schrijden, ze dragen een groot gewicht met zich mee. Tegelijkertijd blazen ze zichzelf op als kikkers waardoor ze niet meer met  beide voeten op de grond staan en dreigen weg te zweven. En ze nemen zichzelf bloedserieus. Ze laten niet met zichzelf spotten. Ze voelen zich snel beledigd.

De gebogenen leven anders. Ze leven in overgave aan God. Daardoor kunnen ze zichzelf  relativeren. Ze zijn nederig in de goede zin van het woord. Het woord nederig doelt niet op zelfvernedering in de zin van zelfverachting. De betekenis wordt duidelijk wanneer je kijkt naar het Latijnse woord voor nederigheid : “humilitas “ . Daarmee verwant zijn de woorden humus, human en humor.

Humus betekent “aarde” . De nederige mens staat met beide voeten op de aarde. Maar hij  doet niet heel gewichtig . Doet niet alsof hij een heel gewicht van belangrijkheid moet dragen. Hij loopt lichtvoetig en danst graag.

De nederige mens blaast zichzelf ook niet zover op dat hij weg dreigt te zweven. Hij blijft met beide voeten op de grond.

 Het woord “human” dat  “mens “ betekent ,zit ook in het woord humanistisch : “ menselijk. “ De nederige mens is menselijk.

En het woord “ humus” aarde zit ook in het woord “ humor. “ De nederige mens heeft gevoel voor humor. Hij neemt zichzelf niet zo bloedserieus. Relativeert zichzelf en zijn situatie. Humor is : een lach in een traan.

Jezus roept de Farizeeën en ons op om nederig te zijn. Daarmee bedoelt hij niet dat we onszelf zouden moeten verachten. In tegendeel : we zijn zonen en dochters van God. We zijn kostbare mensen. We zijn het waard om gerespecteerd te worden en mogen ons realiseren in onze omgang met anderen dat ook zij eerbied waardig zijn als zonen en dochters van God.

Wanneer Jezus ons oproept om nederig te zijn bedoelt Hij : maak het jezelf en anderen niet moeilijk door je zelf heel belangrijk en gewichtig te vinden, door jezelf op te blazen.

Relativeer jezelf, vindt jezelf niet zo belangrijk. Ga lichtvoetig het leven door. Ontwikkel je gevoel voor humor. Wees zachtmoedig. En hoop met de gebogenen op hun verlossing uit armoede, uitbuiting en onderdrukking.

Een nederig man heeft eerbied voor God en medemensen. Hij buigt eerbiedig voor God en medemensen maar wanneer hem onrecht wordt aangedaan buigt hij niet maar blijft rechtop staan, hij komt op voor zichzelf, hij is het waard , hij is een zoon van God.

Een nederige vrouw heeft eerbied voor God en medemensen. Zij buigt  eerbiedig voor hen maar wanneer haar onrecht wordt aangedaan buigt zij niet maar komt zij op voor zichzelf, zij is het waard, zij is een dochter van God.

Amen

| in Preek van de week.